Henri
Troyat „Katarzyna Wielka. Nienasycona żądza życia i władzy”
Wydawnictwo
AMBER Sp. z o.o., Warszawa 2023
Znany
francuski pisarz stworzył interesującą biografię carycy Katarzyny II. Dokładnie
przedstawił wydarzenia i towarzyszące im okoliczności, w rezultacie których
niemiecka księżniczka Zofia von Anhalt-Zerbst (ur. 1729):
Ø w 1745 r. została
żoną Piotra Romanowa – następcy carskiego tronu, w 1762 r. wstępującego
na ów tron jako cesarz (car) Piotr III,
Ø a po kilku
miesiącach w tymże roku 1762, po detronizacji i zgładzeniu
małżonka, objęła samodzielne rządy w Rosji jako cesarzowa Katarzyna II,
sprawując je aż do śmierci w roku 1796.
Czytając
pasjonujący esej biograficzno-historyczny poznajemy:
·
silną
osobowość Katarzyny, jej wygląd i stan zdrowia (z wiekiem bardzo zmienne),
charakter, dużą erudycję, dość wszechstronne zainteresowania i znajomości,
·
rosyjski
szowinizm tej Niemki na carskim tronie, imponujący bilans jej dokonań w polityce
wewnętrznej i zagranicznej imperium,
·
obraz
Rosji i jej mieszkańców w drugiej połowie XVIII wieku,
·
przepych
życia na carskim dworze oraz intrygi, umizgi, romanse i spiski mające tam miejsce,
·
niezmiernie
ciekawe charakterystyki osób należących do carskiej rodziny panującej, w tym
Piotra III, jego (?) syna Pawła oraz wnuków: Aleksandra, Konstantego
i Mikołaja,
·
opinie
i plany Katarzyny względem męża (słusznie uznanego za półgłówka), syna
(wyraźnie nielubianego) i wnuków, w których była zakochana,
·
relacje
Katarzyny II z osobami władców innych mocarstw europejskich,
·
jej
bardzo duży temperament erotyczny, utrzymujący się także w wieku 60+;
rozumie się samo przez się, iż leciwa władczyni – pomimo znacznej otyłości,
braków w uzębieniu itp. – nie narzekała na brak powodzenia u młodych,
ambitnych przedstawicieli płci brzydkiej, marzących o błyskawicznej
karierze przez jej łóżko,
·
sylwetki
kolejnych oficjalnych kochanków Katarzyny, ich pochodzenie, zasady dobierania
oraz wynagradzania, czas trwania romansów, sposoby ich kończenia,
·
olbrzymi
awans i duży wpływ na politykę Rosji dwóch jej łóżkowych faworytów: Grigorija
Potiomkina (młodszego od Katarzyny o 10 lat) i Płatona Zubowa (młodszego
od niej o 38 lat),
·
okoliczności
nagłej śmierci Katarzyny II; objęcie tronu przez cara Pawła I
i odstąpienie od polityki realizowanej przez matkę,
·
wreszcie
to, co polskiego czytelnika chyba najbardziej zainteresuje (i zaboli),
czyli jak Katarzyna potraktowała zakochanego w niej Stanisława
Poniatowskiego (przyszłego króla), oraz w jaki sposób przeprowadziła
procedury trzech rozbiorów Rzeczypospolitej; autor przy okazji zwięźle przedstawia
charakterystykę naszego ginącego państwa.
Przy
tym ostatnim nie sposób nie podkreślić ambiwalentnego podejścia do lektury.
Bohaterka książki została przez francuskiego historyka zaprezentowana neutralnie,
chwilami nawet pozytywnie. Podkreślił wprowadzenie przez nią Rosji w epokę
Oświecenia, zorganizowanie administracji państwa oraz duży rozwój terytorialny
imperium. Natomiast pejoratywnej oceny z naszego punktu widzenia nie muszę
chyba bliżej uzasadniać – to przecież cesarzowa Katarzyna II była główną
sprawczynią usunięcia Pierwszej Rzeczypospolitej z mapy politycznej
Europy.
Na
str. 21 czytamy, że na dworze petersburskim początkowo rozważano także inną
opcję mariażu następcy tronu, a mianowicie ożenienia Piotra z Marianną
(Marią Anną), drugą córką naszego króla Augusta III Sasa. Wielka
szkoda, że do tego nie doszło. Dziewczyny byłoby dla owego półgłówka szkoda,
ale bieg historii na pewno okazałby się wtedy inny. Rzeczpospolita by ocalała,
dotrwała do czasów napoleońskich. A i te przedstawiałyby się zupełnie
inaczej. Rosja byłaby dużo słabsza, rządziłby nią inny car.
PS.
Na zakończenie, na dowód uważnej lektury, pozwolę sobie wnieść następującą
erratę: 1) na str. 12 w wierszu 4 od góry rok 1792
należy poprawić na rok 1739; 2) na str. 27 w wierszu 15
od dołu rok 1744 należy poprawić na rok 1741; 3) na str. 422
w wierszu 1 od góry imię Piotr należy zamienić na imię Paweł; 4) na
str. 428 w wierszu 6 od góry wyrazy „Panowanie Pawła” należy
zamienić na wyrazy „Panowanie Piotra”. Wszystko to jasno wynika z kontekstu,
uważny czytelnik nie powinien mieć wątpliwości. Zastrzegam, iż ww. błędy edytorskie
zauważyłem w egzemplarzu książki posiadanym przeze mnie.
