Osoby zainteresowane dziejami Warszawy (i Warszawiaków) podczas wojny i zaraz po niej, proszę o uwagę. W poprzednim tu artykule omówiłem opracowanie prof. Tomasza Szaroty o okupacyjnej rzeczywistości (1.10.1939 - 31.07.1944) naszej stolicy. Powstaniu warszawskiemu (1.08. - 2.10.1944) poświęcone są monografie autorstwa Normana Daviesa, Hannsa von Krannhals oraz Alexandry Richie (polecam szczególnie tę drugą). O tym, co się jeszcze później (3.10.1944 - 17.01.1945) działo w opuszczonym przez mieszkańców, zrujnowanym i nadal rujnowanym mieście aż do dnia wypędzenia zeń Niemców, relacjonuje Marcin Ludwicki. Do recenzji książek wymienionych autorów dotrzecie Państwo poprzez katalog autorski alfabetyczny lub przez katalog tematyczny 2. Dziś natomiast awizuję Ałbenę Grabowską, która beletrystycznie opowiada o lizaniu ran i stopniowym powrocie Warszawy do życia wiosną i latem 1945 r.
Ałbena
Grabowska „Najważniejsze to przeżyć”
Dom
Wydawniczy REBIS Sp. z o.o., Poznań 2023
Autorkę
książki tak przedstawia Wikipedia:
https://pl.wikipedia.org/wiki/A%C5%82bena_Grabowska
Czytamy
porywającą powieść psychologiczno-obyczajowo-historyczną. Warszawska
czteroosobowa rodzina: ojciec - lekarz, matka - nauczycielka (później
dziennikarka) oraz dwie nastoletnie córki, podczas okupacji niemieckiej z obawy
przed aresztowaniem w ostatniej chwili uciekają z miasta i ukrywają
się na wsi. Późną wiosną 1945 r. powracają do kompletnie zrujnowanej
Warszawy. Zamieszkują w swoim dawnym lokalu w cudem ocalałej, chociaż
teraz bardzo zniszczonej kamienicy. Autorka powierza narrację (przemiennie) ww. postaciom,
głównym bohaterom książki. Streszczać akcji powieści nie wypada, postaram się więc
jedynie wskazać jej pierwszoplanowe wątki tematyczne. Oto one, przedstawiono
hasłowo.
Ø Obraz Warszawy wiosną i latem
1945 r. Morze gruzów, dopiero teraz uprzątanych. Ukryte w nich sztuki
broni oraz liczne niewypały i niewybuchy. Niezauważony granat, zaplątany
w znalezionym, zwiniętym spadochronie, będzie miał wpływ na losy
bohaterów. Fatalny stan techniczny nielicznych ocalałych budynków oraz urządzeń
infrastruktury komunalnej. Źródła dochodów Warszawiaków: praca na etatach,
drobna wytwórczość (nieraz bardzo amatorska), przeszukiwanie gruzów i wydobywanie
z nich cennych przedmiotów, wolny handel bazarowy.
Ø Trudna sytuacja dzieci
i młodzieży, spędzających wakacyjny czas w niebezpiecznych ruinach.
Duża liczba wojennych sierot, niewystarczająca opieka nad nimi. Patologia społeczna
w sierocińcach.
Ø Wielka trauma osób,
które utraciły swoich najbliższych podczas wojny, w tym niedawnego
powstania warszawskiego. Osoby chore, kalekie i ranne, także ofiary
eksperymentów pseudomedycznych w obozach koncentracyjnych.
Ø W mieście napady
rabunkowe, kradzieże i oszustwa, cwaniactwo bazarowe. Liczni „dzicy
lokatorzy”, których administracja miasta nie kwapi się usuwać. Na wsi, gdzie okresowo
przebywali bohaterowie powieści, pokutuje chłopska pazerność, mściwość i okrucieństwo
(zdradzę, iż kilkuletnia Marysia bynajmniej nie zmarła w wyniku ukąszenia
przez żmiję, co mogłaby sugerować treść pierwszych kart książki).
Ø Świeża pamięć o wydarzeniach
powstania warszawskiego oraz rozbieżne opinie o nim. Solidarność, współczucie,
wzajemna pomoc mieszkańców kamienicy i okolicznych zrujnowanych domów,
kultywowanie dawnych przyjaźni sąsiedzkich. Administracyjne kwaterowanie w podwarszawskich
miejscowościach mieszkańców budynków przewidzianych do rozbiórki.
Ø Skomplikowane problemy osobiste
czwórki bohaterów książki, nie wyłączając rodziców uczuciowo oddalających się
od siebie. Rozedrganie emocjonalne nastoletnich córek i ich koleżanek. Niezrealizowane
plany małżeńskie starszej córki, bardzo zraniona jej miłość własna. Moderująca aktywność
inteligentnej „Babci Hrabiny”, ofiary reformy rolnej.
Reasumując,
polecam tę niezwykle frapującą powieść, ściśle osadzoną w realiach
Warszawy 1945, które to realia wywierają olbrzymi wpływ na zachowania i losy
bohaterów.
PS.
We wprowadzeniu przypomniałem Państwu książki o losach naszej stolicy
podczas II wojny światowej. Ale historia Warszawy liczy przecież dobre
kilkaset lat. Chcącym ją bliżej poznać polecam opracowanie pt. Warszawa.
Dzieje miasta, autorstwa Karola Mórawskiego. Omawiając je tu sześć lat temu
(zob. katalog autorski alfabetyczny lub katalog tematyczny 8), dokładnie
w dacie moich złotych godów z Warszawą😊, nie mogłem nie odnieść się
także do osobistych odczuć i refleksji.
