Antoni
Dudek „O historii. Politycy XX wieku”
Instytut
Zarządzania Informacją Sp. z o.o., Warszawa 2025
Pochwalę
się, iż mój egzemplarz książki został przez autora opatrzony imienną dedykacją:
Dla Kazimierza, Antoni Dudek. 27.01.2026 r. Zaprzyjaźnione
małżeństwo akurat owego dnia postanowiło zrobić mi prezent, kupując tę książkę
i przy okazji korzystając z możliwości uzyskania dedykacji dla
obdarowanego. Adam i Ania znają moje wielkie zainteresowanie historią,
zaglądają też tu na blog. Nabywając dla mnie tę książkę, trafili w dziesiątkę.
Oczywiście życiorysy i dokonania (oraz niedokonania) kilkunastu tytułowych
polityków XX wieku nie były mi wcześniej nieznane. Dzieje niektórych poznałem
nawet bardzo dokładnie, przeczytawszy wcześniej monografie im poświęcone (Józef
Piłsudski, Władysław Sikorski, Michał Rola-Żymierski). Tym niemniej z przyjemnością
odświeżyłem sobie i usystematyzowałem posiadaną wiedzę, przy okazji zapoznając
się z opiniami autora. No dobrze, nie będę się przechwalał, iż wiedzę jedynie
odświeżyłem. Przyznaję, że pewne fakty z życiorysów Bolesława Piaseckiego
i Stanisława Mikołajczyka były mi uprzednio nieznane, jak też nie miałem pojęcia
o niektórych szczegółach „pojedynków na argumenty”, toczonych z kardynałem
Stefanem Wyszyńskim przez przywódców PZPR (Bolesława Bieruta i Władysława
Gomułkę).
Profesor
Antoni Dudek w sposób gawędziarski przedstawia sylwetki wybranych
kilkunastu polskich polityków XX wieku. Mam nadzieję, że rozpoczął w ten
sposób dłuższą serię i w następnych książkach sięgnie po kolejnych
bohaterów i antybohaterów, w większym lub mniejszym stopniu mających w przeszłości
wpływ na dzieje naszego państwa. Niekoniecznie tylko w XX wieku,
chociaż prezentacja ich dwudziestowiecznej, licznej grupy została w tej książce
zaledwie zainicjowana. Autor, doskonale sprawdzając się w roli
popularyzatora historii (także w Internecie), przypomina nam następujących
polityków i ich działalność, o czym poniżej tylko wybiórczo i w telegraficznym
skrócie, aby zachęcić do lektury.
§ Przyczyny i przebieg
zamachu majowego 1926 r., dokonanego przez marszałka Józefa Piłsudskiego. Realizowana
przez niego polityka wewnętrzna, będąca dyktaturą w pewnym sensie „aksamitną”,
w porównaniu z tym, co wyprawiano w tamtych latach za naszą
wschodnią i zachodnią granicą.
§ Dwukrotne premierostwo
gen. Władysława Sikorskiego: 1923 i 1939-1943. Uczestnictwo
i zasługi w walkach o niepodległość Polski oraz w polityce
wewnętrznej i zagranicznej. Kontrowersje wokół umowy z ZSRR w 1941 r.,
bez której jednakże nie wyprowadzono by z radzieckiego raju ponad stu
tysięcy Polaków morderczo tam harujących w łagrach lub głodujących na
zesłaniu. Niewyjaśnione do dziś okoliczności śmierci w Gibraltarze w lipcu
1943 r.
§ Zawiedzione ambicje oraz
chęć zemsty przesłankami wejścia na drogę zdrady narodowej. Także późniejsze
losy marszałka Michała Roli-Żymierskiego. Osobom pragnącym bardziej dogłębnie
prześledzić jego życie i działalność, polecam opracowanie popularnonaukowe
pt. Michał Żymierski 1890-1989; autorzy: Jarosław Pałka i Jerzy
Poksiński (na blogu zob. katalog autorski alfabetyczny lub katalog
tematyczny 1). Notabene prof. Antoni Dudek również tę pozycję literatury
przywołuje.
§ Przebieg partyjnej i państwowej
kariery Bolesława Bieruta. Służalczość względem ZSRR i Stalina osobiście. Terror
w polityce wewnętrznej, represje także wobec duchownych Kościoła
Rzymskokatolickiego (w tym wobec prymasa Stefana Wyszyńskiego).
§ Bolesław Piasecki – życiowy
szlak od przedwojennego skrajnego nacjonalisty, do powojennego koncesjonowanego
działacza katolickiego, sojusznika władz Polski Ludowej. Życiorys
z podkreśleniem bardzo silnej osobowości. Wielka tragedia rodzinna – w drugiej
połowie lat 50. ub. wieku sprawa głośna w całej Polsce.
Przyczyny do dziś niewyjaśnione, sprawcy zbrodni niewykryci.
§ Spór o millenium
Polski (966-1966) pomiędzy władzą PRL a Kościołem. Personalny konflikt na
tym tle (i nie tylko na tym) pomiędzy Władysławem Gomułką a kardynałem
Stefanem Wyszyńskim. Autor dostrzega w nich (cyt., str. 193) „dwie
najpotężniejsze osobowości polityczne epoki PRL”.
§ Kariera
wojskowo-partyzancka, bezpieczniacka i polityczna Mieczysława Moczara.
Autor podaje wiele faktów dotyczących pochodzenia, działalności oraz poglądów
polityka marzącego o objęciu najwyższej władzy w partii i państwie,
skrycie to tego dążącego. Nie udało mu się m.in. z powodu braku akceptacji
przez przywódców ZSRR.
§ Edward Gierek, nazwany
przez autora „iluzjonistą z Sosnowca” (str. 229). Oprócz skrótu
życiorysu czytamy o jego zasługach dla Polski (rzeczywistych, jedynie zamierzonych
lub tylko fikcyjno-propagandowych), oraz o ewidentnych błędach w polityce
gospodarczej.
§ Jacek Kuroń – życiowa
droga od komunisty do socjalliberalnego demokraty, ministra w rządzie III RP
i kandydata na urząd prezydenta RP w wyborach
w 1995 r. (nie wszedł wtedy do drugiej tury; autor wyjaśnia przyczynę
uzyskania niskiej liczby głosów). W PRL czołowy opozycjonista, wiele lat
więziony i szykanowany.
§ Budzący pewne
wątpliwości początek oficjalnego życiorysu gen. Czesława Kiszczaka. Jego
kariera zawodowa w MON i MSW. Przyjacielskie relacje z gen. Wojciechem
Jaruzelskim. Negocjacje z opozycją solidarnościową. Współtwórca pokojowej
transformacji ustrojowej lat 1989 i 1990. Późniejsze problemy prawne,
wytaczane mu procesy sądowe.
§ Ostatnie dwa rozdziały
- eseje dotyczą b. prezydenta Lecha Wałęsy i b. wicepremiera
Andrzeja Leppera. Autor interesująco przypomina ich sylwetki, wszystkim zapewne
tak doskonale znane, że nie będę ich tu dalej awizować. Podobnie jak wobec
postaci omówionych w poprzednich rozdziałach, także i w odniesieniu
do tych dwóch polityków autor wyraża własne o nich opinie, komentuje ich
działalność.
Osobiście
z przedstawionymi w książce opiniami i poglądami prof. Antoniego
Dudka w zasadzie się zgadzam, a już szczególnie podpisuję się pod
jego ostrzeżeniem (cyt. str. 364/365): (…) populizm
w coraz bardziej wyrafinowanej formie powraca, stanowiąc zagrożenie dla
polskiej demokracji i gospodarczego sukcesu, jaki Polska osiągnęła po
1989 roku. [Czerwony kolor i pogrubienie tekstu
moje, KR]
Gorąco namawiam Państwa do tej lektury.
W jednej
wszakże kwestii ośmielam się mieć pogląd inny niż prof. Antoni Dudek. Na
stronach 363/364 autor zdaje się wierzyć, iż Andrzej Lepper zmarł śmiercią
samobójczą. Zgadzając się z profesorem, iż Lepper mógł mieć ku temu istotne
powody (bankructwo polityczne, dramatyczne problemy prywatne), tezie o samobójstwie
wyraźnie przeczy sposób aranżacji tego czynu, swego czasu dokładnie w mediach
opisywany. Człowiek praktyczny, jakim niewątpliwie był ów zawodowy rolnik
i właściciel gospodarstwa, zapewne wybrałby inną metodę pozbawienia się
życia – szybszą, mniej skomplikowaną i powodującą mniej cierpienia, jak
też realizowaną gdzie indziej. „Technicznych” ku temu warunków znalazłby aż
nadto. Wątpliwości powoduje również stwierdzony brak odcisków palców, nawet
samego denata, na przedmiotach, które posłużyły do powieszenia (się?). Nie
mogę więc uwierzyć w samobójstwo Andrzeja Leppera. Na zakończenie, absolutnie
bez złej woli i pozostając z szacunkiem należnym osobie zmarłego,
przytoczę cyniczny, wisielczy dowcip krążący w Warszawie po tej śmierci
(dowcip typu „pytanie i odpowiedź”):
-
Lepperowi udało się popełnić samobójstwo dopiero za trzecim razem.
-
Dlaczego dopiero za trzecim?
-
Bo jak poprzednio do niego dwa razy przychodzili, to go nie było w tym lokalu.
